بخش اعظمي از منابع آب دنيا، منابع آب زيرزميني است. در مناطق كويري ايران اين منابع اهميت بسيار زيادي دارند. ايران با ميانگين بارندگى ۲۵۰ ميليمتر، داراي اقليم خشك و نيمه خشك است. در حالي که متوسط ساليانه بارندگى در استان كرمان در حدود ۱۱۰ ميليمتر گزارش شده است. حيات مناطق كويري و اقليمهاي خشک و نيمه خشک، به دليل کمي بارندگي کاملاً وابسته به منابع آب زيرزميني است. ميتوان گفت مديريت مناسب آبهاي زيرزميني در چنين مناطقي ضامن توسعه پايدار در آن منطقه است. يکي از عوامل مهم و تأثيرگذار بر کاهش کيفيت منابع آب، افزايش و تمرکز جمعيت عنوان شده است. اين عامل يکي از مهمترين عوامل فشار بيش از حد بر منابع آب در من اطق خشک به شمار ميرود. اولين پيامد افزايش و تمرکز جمعيت و به دنبال آن مديريت نادرست منابع، کاهش کيفيت محصولات کشاورزي و کاهش محسوس منابع از نظر کيفي و کمی خواهد بود و در پي کاهش کيفيت منابع، از دست رفتن فرصتهاي شغلي و ايجاد فقر و عدم توسعه يافتگي جوامع غير قابل اجتناب است.
سفره آب زيرزميني دشت رفسنجان از دشت بردسير شروع ميشود و در پايين دست به منطقه بافق يزد منتهي ميگردد. دشت رفسنجان در سال ۱۳۵۴ با ۱۵۹ حلقه چاه عميق و نيمه عميق به عنوان دشت ممنوعه معرفي گرديد زيرا تعادل وضعيت تغذيه سفره و نحوه استحصال آب به هم خورده و در نتيجه ميزان تخليه سفره از تغذيه آن بيشتر شده بود. در حال حاضر براساس آخرين آمار مربوط به سال ۱۳۸۲، برداشت بيرويه آب زيرزميني از حدود ۱۳۸۰ حلقه چاه به طور همزمان با هم صورت ميگيرد. بر اساس آمار آب منطقهاي، ميزان استحصال آب حدود ۷۵۰ ميليون مترمكعب بوده و ساليانه نزديك به ۲۵۰ ميليون مترمكعب اضافه برداشت صورت گرفته است كه اين ميزان اضافه برداشت ساليانه از ذخيره آب زيرزميني برداشت شده است. بحران آب موجود در اين دشت به دليل جمعيتي بالغ بر ۳۵۰ هزار نفر در اين شهرستان است كه از طريق كشاورزي و برداشت پسته به طور مستقيم و يا غيرمستقيم ارتزاق مينمايند. از مهمترين پيامدهاي بحران آب در منطقه رفسنجان ميتوان به مواردي چون بيكاري، كوچ، ناامني و نشست منطقهاي زمين اشاره كرد. با يك ديد كلي ميتوان گفت كه صدمات بحران آب ميتواند شامل مسائل اجتماعي، اقتصادي و سياسي باشد که اگر مديريت صحيحي اجرا نشود پيامدهاي بسياري را به دنبال خواهد داشت . اقتصاد اين شهرستان به طور شديد به كشاورزي تك محصولي وابسته است. مشكلات اقتصادي و بيكاري داراي چند وجه متمايز است كه يك وجه آن پيامدهاي بيكاري و مسائل بحران اقتصادي مردم مقيم در اين شهرستان است و وجه ديگر، از دست دادن يك درآمد عظيم غيرنفتي (ساليانه درحدود ۳۵۰ ميليون دلار ارز) براي كشوري كه دچار فشارهاي اقتصادي است . عدم مديريت صحيح درآمد پسته در سالهاي گذشته و تشويق نشدن مردم به سرمايهگذاري در اموري چون صنعت، توريسم و كارهاي خدماتي، باعث شده است كه اغلب جوانان و اقشار مختلف جامعه حرفهاي به جز كشاورزي و خدمات جانبي پسته را فرا نگيرند و در نتيجه اگر الگوهاي غلط مصرف آب زيرزميني به همين شيوه ادامه پيدا كند، كشاورزي و در نتيجه اشتغال منطقه دچار خطر جدي ميگردد.
از ديگر اثرات برداشت بيرويه از منابع آب ميتوان به نشست منطقهاي زمين اشاره نمود. چنانچه آب موجود در يك ليوان كه از خاك و آب پر شده تخليه شود، آن چيزي كه باقي خواهد ماند، حجمي از خاك درون ليوان است كه داراي فضاهاي خالي بسياري
است. در نتيجه خاك بر اساس وزن خود شروع به متراكم شدن ميكند و با يك بارگذاري اندك، اين ميزان تشديد ميشود . در دشت رفسنجان به خاطر تفاوت لايههاي زمين شناسي، نشست منطقه به صورت يكنواخت اتفاق نميافتد و باعث بازشدگيهاي زمين به طور افقي و عمودي ميشود. اين پديده تأثيرات جبران ناپذيري را بر ابنيه، راهها و خطوط انتقال نيرو به جا ميگذارد. اين پديده زماني كه با حركات تكتونيكي زمين و گسل ۱۴۰ كيلومتري رفسنجان نيز همراه ميشود، فاجعهاي را براي اين منطقه گوشزد مينمايد.
بررسيهاي به عمل آمده نشان ميدهد كه در منطقه رفسنجان، سنگ كف سفره آبدار از جنس رس بوده و لايههاي رسي به ضخامت مختلف حداكثر تا ١٠ متر در داخل آبرفت منطقه وجود دارد. آبرفت منطقه به طور متوسط ١٥٠ متر ضخامت دارد و شامل رس، ماسه و سيلت است. مقدار نشست حاصله در منطقه رفسنجان به علت وجود لايههاي رس در آبرفت منطقه است كه زمان بيشتري براي خارج شدن آب در درون حفرات رس لازم است. بنابراين نشست زمين ميتواند در سالهاي بعد از افت سطح آب نيز ادامه داشته باشد.
گرما به باغات پسته رفسنجان آسیب زد
مدیرعامل سازمان کشاورزی شهرستان رفسنجان از خسارت گرما در برخی ارقام پسته از جمله احمد آقایی، کله قوچی، فندق، ممتاز و چین و چروک در این شهرستان خبر داد.
به گزارش همشهری آنلاین به نقل از فارس، عباس حاج عبداللهی درباره گرمای بیش از حد باغات پسته در شهرستان رفسنجان گفت: گرمای بیش از حد باغات پسته در شهرستان رفسنجان است.
در سال زراعی جاری افزایش قابل توجه دمای بالای 37 درجه و تداوم آن باعث آسیب آفتاب، گرما و گرما بر محصول شده است.
وی افزود: انواع خسارات ناشی از افزایش دما از جمله خسارت شدید و سوختن کامل بذر و یا خسارت متوسط در باغات با دور آبیاری طولانی یا ec آب آبیاری زیاد بیشتر مشاهده شده است.
بافت سبک خاک و ارقام حساس نیز در شدت خسارت موثر بوده و در ارقام احمد آقایی و کله قوچی درصد بیشتری از خسارت مشهود است.
احمد آقایی، جامبو و باغات با سطح EC بالا از مستعدترین آسیبهای ناشی از دمای بالای فصل هستند.
ارقام پسته مستعد گرما
آسیب گرمایی در ارقام دیگر مانند فندق، ممتاز و چروک نیز دیده میشود.
میزان خسارت در خوشههای بالایی و پایینی درخت که گرمای بیشتری دریافت میکردند بیشتر بود.
منبع:
https://ebtor.com/rafsanjan-pistachio-orchards-are-damaged-by-high-temperature/
http://www.wwjournal.ir/article_1257_54f183180b8e70bf5cc7b9db15f8a861.pdf
