پس انقلاب صنعتی و پیشرفت انسان ها و بکارگیری ماشین آلاتی که توسط سوخت های فسیلی به حرکت در می آمدند به منظور حرکت چرخ های کارخانجات، نیروگاه ها، تجهییزات حمل و نقل و .... انسان ها نه تنها باعث تخریب گسترده بر سطح زمین شده اند ، بلکه با ورود گازهای گلخانه ای همچون CO2 به عمق اقیانوس ها ، باعث اسیدی تر شدن این آب ها و با انتقال گرمای حاصل از این فعالیت ها ، باعث گرم تر شدن اقیانوس ها شده اند. بدین وسیله بشر عامل تخریب محیط زیست میلیون ها موجود آبزی شده اند که در طول حیاتشان حتی یکبار هم موفق به دیدن هیچ انسانی نشده اند.
1- اسیدی شدن اقیانوس ها
بطور طبیعی دی اکسید کربن محلول در آب اقیانوس ها حاصل از تنفس جانداران دریای است و یا بر اثر تجزیه باقیمانده اجساد این جاندران در بستر اقیانوس ها ایجاد می شود. اما با دخالت ناخواسته بشر گاز دی اکسید کربن از طریق اتمسفر به آب های آزاد اقیانوس ها راه پیدا کرده و باعث افزایش اسیدیته این آب ها شده است.
تصویر1- جذب گاز دی اکسید کربن به آب اقیانوس ها از طریق هوا.
با تشکیل اسید کربنیک بر اثر این واکنش ، مجموع ترکیبات کربن دار(کربنات) که ازمواد اصلی تشکیل دهنده اسکلت و صدف محاظ جانداران دریای ست بشدت کاهش می یافته و شاهد بهم ریختن زنجیره های غذایی جانداران آبزی بطور گسترده ای شده ایم.
تصویر 2- در سده هجدهم میلادی در سطح اقیانوس ها pH برابر با 1/8 بوده که امروزه این عدد 1/0 کاهش یافته که این به معنی افزایش 30 درصدی شرایط اسیدی آب می باشد.
تا سال 2100 میلادی ، با توجه به روند افزایش غلظت CO2 در آب های آزاد ، شاهد کاهش pH محیط از 1/8 به رقم 9/7 یا 8/7 خواهیم بود ، که این خود به معنی کاهش یون کربن به میزان 50 درصد است. در چنین شرایطی آبزیانی که برای بقا احتیاج به ساخت و تشکیل صدف دارند ، به مراتب سخت تر توان بقا و زنده ماندن خواهند داشت چون بسیار زود تر حد طبیعی توسط شکارچیان دریایی ، شکار می شوند.
همچنین از دیگر تاثیرات منفی این روند بر روی جانداران دریایی بزرگ جثه تر را می توان به ایجاد مشکلات تنفسی در آب اشاره کرد .
تصویر3- ایجاد مشکلات تنفسی در ماهیان درشت جثه بر اثر اسیدی شده آب دریاها.
2- سفید شدن مرجان ها: (Coral Bleaching)
همزیستی مرجان ها و جلبک تک سلولی بنام زوگزانتلای ) zooxanthellae ( بعنوان منبع اصلی تامین غذا و رنگ مرجان ها از شناخته شده ترین انواع حیات در بستر اقیانوس هاست.
در واقع این همزیستی که در تصفیه آب اقیانوس ها نقش حیاتی را بازی می کنند. دانشمندان نقش مرجان ها را در عمق ایانوس ها به نقش کلیدی جنگل های آمازون بر روی سطح زمین تشبیه می کنند.
این گونه های دریایی بعنوان یک اکوسیستم گسترده میزبان هزاران موجود دیگر دریایی در دل خود هستند که نیازهایی همچون تامین خوراک، تولید اکسیژن برای تنفس، پنهان شدن از دست شکارچیان و محیط امن برای تخم ریزی میلیون ها موجود دریایی را فراهم می کنند.
تصویر4- مرجان های سقید شده در سمت راست (بدون نشان از علائم حیاتی) در مقایسه با مرجان های سالم در سمت چپ.
امروزه با گرم تر شده اتمفسر زمین ، بیش از نیمی از این گرمای تولید شده حاصل از فعالیت های بشر ، وارد اعماق آب های اقیانوس ها شده و ما بطور متوسط شاهد افزایش حرارت در اقیانوس در حدود oC 2 طول 120 سال گذشته بوده ایم.
تصویر 5- نمودار افزایش دما در عمق اقیانوس ها در 120 سال گذشته.
تصویر6- افزایش دمای سطح آب اقیانوس ها.
بر اثر این افزایش دما در دل دریاها که در برخی از نقاط تا oC 8 می باشد را می توان به نابودی گسترده این مرجان های دریایی در نواحی مختلف اشاره کرد. علت این پدیده، مرگ جلبک های دریایی تک سلولی زوگزنتلای است که بر اثر موج های افزایش دما اتفاق می افتد. که باعث رنگ پریدگی و سفید رنگ شدن این مرجان می شود که این پدیده به Coral Bleaching به معنای سفید شدن مرجان ها می نامند. در حقیقت بخش زنده این مرجان نابود شده و دیگر شاهد علائم حیاتی و رشد آن ها نخواهیم بود.
تصویر7- فرآیند سفید شدن مرجان ها (مرگ بر اثر افزایش دمای آب)
ذکر این نکته مهم است که این روند تخریب بصورت برگشت ناپذیر بوده و با نابودسازی عمده این مرجان ها در مناظقی همچون مناظق شرقی استرالیا، شاهد نابودی محیط زیست میلیون ها موجود دریایی هستیم.
تصویر 8 - تصویر ماهواره ای از موقعیت مرجان های تحت خطر در شق استرالیا.
متاسفانه با ادامه روند موجود شاهد نابودی 50 درصد از مرجان ها تا سال 2050 خواهیم بود.
تصویر 9 - نمای کلی از مناطقی بحرانی که مرجان ها در بستر اقیانوس های اطلس و آرام مورد تهدید و نابود واقع شده اند.
ما چه باید بکنیم:
- به اشتراک گذاشتن وسیله نقلیه با همکارانی که مسیر مشترکی را ما بین منزل و محل کار خود را دارند و بصورت نوبتی می توانند وسیله خود را بیاورند . (امتنا از رانندگی با خودرو تک سر نشین)
- استقاده ار حمل و نقل عمومی همچون مترو، اتوبوس و ...
- استفاده از دوچرخه برای مسیرهای مشخص و انجام کارهای روزانه همچون خرید منزل.
دولتها چه سیاست هایی را باید در دستور کار قرار دهند:
- توسعه سیاست های حمایتی دولتی از گسترش استفاده از خودروهای هیبریدی و موتورسیکلت های برقی در سطح کلان شهرها.
- توسعه سیاست های تشویقی برای جایگزین کردن نیروگاه های تجدید پذیر با نیروگاه هایی که با سوخت های فسیلی کار می کنند.
- اخذ مالیات از آلوده کننده های محیط زیست جهت تامین منابع برای راه اندازی و حمایت از پروژه های پاک.
منابع:
- https://www.noaa.gov/education/resource-collections/ocean-coasts-education-resources/ocean-acidification
- https://www.nationalgeographic.com/environment/oceans/critical-issues-ocean-acidification/
- https://www.britannica.com/science/coral-bleaching
- https://earthobservatory.nasa.gov/images/89827/stress-on-the-great-barrier-reef
